Groot gebrek aan ’n goed gesprek (2/2)

illustratie: roeland Smeets

illustratie: roeland Smeets

Met elkaar digitaal in verbinding staan levert ons veel op: we onderhouden contact met onze naasten en kunnen ons bestaande netwerk er mee uitbreiden. Maar wát als we te veel van onze schermen verwachten? Want dat gebeurt:

  • als we babies iPads geven in de hoop dat ze er iets van opsteken. Wat ze dan missen is interactie met een volwassene die het leren en het communiceren betekenisvol kan maken. In dit onderzoek wordt ouders aangeraden om vooral die spelletjes met jonge kinderen te spelen waarbij hun taalontwikkeling gestimuleerd wordt. Zo gauw jonge kinderen kunnen lezen, kunnen ze wel zelfstandig zinvol gebruik van de iPad maken.
  • als meisjes (8 – 12 jaar) met veel online contacten minder ervaring opdoen in het observeren en ervaren van echte emoties. Het resultaat is dat ze later minder goed uitgerust zijn om sociaal actief te zijn.
  • als uit onderzoek blijkt dat In 2015 24% van de tieners in de VS vrijwel constant online was en 88% van de tieners smartphones heeft en 90% daarvan berichten verstuurt. Gemiddeld worden er dagelijks per persoon zo’n 30 berichten verzonden en ontvangen. Met het opstellen van berichten is het zo dat je (lang) kunt nadenken voordat je een bericht verstuurt en daardoor de illusie kunt hebben dat je het contact in de hand hebt. Bij ander intermenselijk contact, zoals tijdens een gesprek of bij het bellen, heb je dat gevoel niet. Vandaar dat het fenomeen “belangst" steeds meer de kop opsteekt in de VS en hier in Nederland hoor ik er ook vaker over. (Blz. 148 -149 Phone phobia, Recclaiming conversation (RC)) 
  • als we denken dat we onze romantische relatie ook makkelijk gedurende lange tijd digitaal kunnen onderhouden. Als, binnen een relatie, een van de twee partners achteraf spijt heeft van een mededeling, dan staat die zwart op wit en is het veel moeilijker die te vergeten. (RC blz. 202) 
Echte liefde is je smartphone niet willen checken in het bijzijn van je geliefde”. Alain de Botton
  • als we denken dat we ons online op dezelfde manier kunnen uiten als thuis of met onze vrienden. Een grap van een flapuit kan door het grote publiek worden bestempeld als racistisch en dan blijft die voor altijd online. Voor sommige mensen, mij bijvoorbeeld, is je op Twitter uiten iets als op eieren lopen.
  • als we denken dat we onze studie of ons werk even goed in ons eentje, digitaal communicerend, tot een goed eind kunnen brengen. 
  • als uit onderzoek naar de effecten van Facebook gebruik blijkt dat de uitkomsten daarvan voor individuele gebruikers zowel positief als negatief kunnen uitpakken. Negatief is dat mensen ongelukkig, depressief kunnen worden van al die medemensen die zichzelf van hun meest gelukkige, geslaagde kant laten zien. Een positief effect kan juist zijn dat mensen door hun sociale mediagebruik een verdieping van al bestaande banden ervaren. (RC Blz. 145). 

Goed nieuws

Uit het laatste voorbeeld blijkt dat er – afgezien van wat digitale communicatie ons in het dagelijks leven kan opleveren – er ook een groot voordeel kan zitten aan het intensieve online in contact staan van jongeren: een grotere cohesie binnen het bestaande vriendengroepen. Onderzoek in Nederland bevestigt dit.

Als sprake is van een grotere cohesie onder groepen jongeren - en ik merk dat heel sterk bij mij op de werkvloer - dan levert dat het onderwijs heel nieuwe mogelijkheden op. Erken dat niet zozeer de klas, maar de vriendengroep jongeren veiligheid en vriendschap kan bieden en dat dit nieuwe mogelijkheden biedt voor het samen leren.

En goed oud nieuws

En als het om communicatie gaat, kunnen we altijd weer terugvallen op het gesprek want zelfs als je een klein beetje hetzelfde denkt over een bepaald onderwerp, kun je een vruchtbare voedingsbodem hebben voor een goed gesprek. Bovendien zijn gesprekken niet alleen belangrijk voor informatieoverdracht, maar ook – en misschien wel vaker – om hun sociale functies zoals het bevestigen en uitdiepen van relaties.

Conclusie

In “Reclaiming conversation” wordt vooral de situatie in de VS beschreven. Maar ik denk dat er voldoende raakvlakken bestaan met de situatie in Nederland en er voldoende aanleiding is voor de volgende conclusie: als Mediawijsheid het geheel is van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld, dan wordt het nu tijd om vast te stellen dat we die media, die technologie soms níet nodig hebben, en elkaar des te meer.

Geschreven door: Roeland Smeets, mediathecaris Barlaeus gymnasium in Amsterdam.

"Reclaiming conversation" van Sherry Turkle (1/2)

Illustratie: Roeland Smeets

Illustratie: Roeland Smeets

Sherry Turkle is opgeleid als socioloog en klinisch psycholoog en is hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology.

Sinds een jaar of dertig publiceert zij over hoe mensen computers en verwante artikelen gebruiken en hoe dat hun gedrag verandert. De afgelopen vijf jaar heeft zij voor dit boek onderzoek gedaan naar de gevolgen van het overvloedige met elkaar in contact staan via technologie. Het boek is een pleidooi om face-to-face contact met onze naasten in ere te herstellen. Met dit en het volgende blog hoop ik een beeld gegeven te hebben van dit belangrijke boek.

 

Empathie

Empathie, inlevingsvermogen, is iets dat we, als het goed is, allemaal al van jongs af aan ervaren hebben in de armen van onze moeder. (Blz. 170)

Uit onderzoek is al langer bekend dat jonge kinderen uit hun doen raken als zij geconfronteerd worden met een moeder met een “still face”, een uitdrukkingsloos gezicht. Zij zullen dan alles doen om haar aandacht te trekken. Lukt dat niet dan worden ze in zich zelf gekeerd en depressief. (Blz. 356)

Mevrouw Turkle en andere onderzoekers denken dat dit tegenwoordig ook opgaat voor jonge kinderen die geconfronteerd worden met moeders – en vaders, en anderen - die veel tijd bezig zijn met hun smartphones. De stijging van het aantal kleine ongelukken op speelplekken in de VS is daar waarschijnlijk ook aan toe te schrijven.

Ander onderzoek wijst uit dat mensen, die elkaar goed kennen en die gesprekken hadden terwijl er geen smartphones voorhanden waren, vonden dat die gesprekken meer diepgang hadden, dan gesprekken waarbij wel smartphones aanwezig waren en zij een lager niveau van empathie ervoeren. (Blz. 157)

Dat het empathisch vermogen over het algemeen gedaald is, blijkt wel uit een meta onderzoek onder Am. studenten dat laat zien dat in de afgelopen 30 jaar het empathische vermogen onder hen gedaald is met maar liefst 30 percent en dat die daling goed is ingezet na 2000.  

Hoop is er gelukkig ook want in de VS is onderzoek gedaan naar het effect van het niet beschikbaar zijn van smartphones tijdens een zomerkamp voor 51 jonge kinderen. Het bleek dat deze kinderen beter in staat waren om gezichtsuitdrukkingen juist te interpreteren (en dat dus hun empathisch vermogen gestegen was)  dan de kinderen van de controlegroep.  Sowieso genoten de kinderen tijdens het kamp van de rust en het direct contact met elkaar.

Alleen kunnen zijn (solitude) versterkt het idee van wie je bent, houdt verveling op een afstand en vormt de basis voor empathie. En als je ziet hoeveel mensen te pas en te onpas hun telefoon grijpen zoals een schietgrage cowboy zijn gun, dan moet je wel concluderen dat die mensen slecht tegen alleen-zijn kunnen want meteen slaat de verveling toe. Onderzoek bevestigt dit en dat is erg want alleen als je een duidelijk idee van jezelf hebt, kun je je voorstellen hoe het is een ander te zijn. “Zonder empathie kunnen we niet begrijpen welke impact we hebben als we iemand pesten want we zien de ander niet als iemand zoals we zelf zijn “ komiek Louis C.K..

Liefde en vriendschapvragen omsamenzijn, spelen en praten met anderen en stellen ons ook beter in staat alleen te kunnen zijn. M.a.w. het alleen kunnen zijn en het vermogen vrienden te kunnen maken en lief te hebben versterken elkaar. Technologie is maar al te vaak de spelbreker. Alleen zijn kunnen we nauwelijks meer,  we gunnen ons weinig tijd voor zelfreflectie.

Kader Technologie betovert ons…..We gaan denken dat het altijd verbonden zijn ons minder eenzaam zal maken. Maar we lopen ’n risico want het is juist andersom: als we niet in staat zijn alleen te zijn, dan zullen we eerder eenzaam zijn. En als we onze kinderen leren alleen te (kunnen) zijn, dan kunnen ze eenzaamheid beter aan. (Blz. 23 )/kader

Conclusie

De schrijfster maakt in het boek duidelijk dat ons overvloedige gebruik van de smartphone – in het verkeer, op het werk, ten opzichte van onze naasten en helemaal ten opzichte van (onze) kleine kinderen -  schadelijk is voor ons empathisch vermogen. Niet door het gebruik zelf, maar omdat we te weinig tijd overhouden om een idee te krijgen van onszelf en daardoor ook van de ander. 

Geschreven door: Roeland Smeets, mediathecaris Barlaeusgymnasium in Amsterdam.

"Een opgeruimde geest"

Een opgeruimde geest, http://www.atlascontact.nl/boekpresentatie-een-opgeruimde-geest-met-daniel-levitin/ van de psycho- en neuroloog Daniel Levitin is een belangrijk boek voor informatiespecialisten want het gaat over uitkomsten van recent hersenonderzoek op het gebied van informatieverwerking.

Wat echt niet meer kan is multitasken want het vraagt gewoon teveel van onze hersenen. Die kunnen zich echt maar op één ding tegelijk richten. Proberen we toch twee dingen tegelijk te doen, dan worden we doodmoe. Bovendien kunnen echt belangrijke dingen dan aan onze aandacht ontsnappen. http://www.dailymail.co.uk/health/article-1205669/Is-multi-tasking-bad-brain-Experts-reveal-hidden-perils-juggling-jobs.html.

Als je studeert en ondertussen naar de TV kijkt gaat dat wat je probeert te leren, naar een deel van je hersenen, het Striatum, waar die informatie niet verder verwerkt wordt. Als het goed is zal de informatie naar de Hippocampus gaan van waaruit die later wél verwerkt kan worden. http://mitpress.mit.edu/books/memory-amnesia-and-hippocampal-system

Ander onderzoek laat zien dat je hersenen grote problemen hebben informatie waar je niets aan hebt te negeren. http://www.sciencemag.org/content/185/4157/1124

Voor degenen die zeggen dat zij uitzonderingen op de regel zijn….. Iets waar je hersen nou juist wel goed in zijn is je zelf voor de gek houden. http://www.nytimes.com/2008/08/24/books/review/Levitin-t.html

Externaliseren, categoriseren en sorteren

De mens is al vele eeuwen bezig zijn geheugen te externaliseren, denk aan de bibliotheek van Alexandrië. Eigenlijk is iedereen bibliothecaris in eigen hoofd en daarbuiten. Actief sorteren is een manier om de fysieke wereld te gebruiken om je geest te organiseren. De informatie die je nodig hebt, ligt in de fysieke stapel daar en zit niet in je overvolle hoofd hier.

Een politicus op verkiezingstoernee die op straat met een kiezer gaat praten en een succesvolle muzikant die een nieuw nummer gaat schrijven, hebben één ding gemeen: alle niet-direct-nodige informatie is geëxternaliseerd, die wordt beheerd door assistenten waardoor zij hun aandacht totaal kunnen focussen.

Als ouder kun je het je kind vroeg leren door samen met je kind de knuffels op allerlei manieren te sorteren, op kleur op glans op mens-zijn of dier.. http://psycnet.apa.org/index.cfm?fa=buy.optionToBuy&uid=1995-26481-001

Kinderen lusten er sowieso wel pap van want in supermarkten vermaken ze zich kostelijk, ze bemoeien zich graag met de product-placing……

Slaap

Wat je overdag geleerd hebt of meegemaakt hebt, wordt tijdens je slaap ondergebracht in delen van je hersens waar ze thuishoren, met elkaar in verband gebracht worden. In je slaap verwerk je informatie op drie verschillende manierenhttp://walkerlab.berkeley.edu/reprints/Walker-Stickgold_NRN_2010.pdf:

1 je voegt samen: musici bijv. oefenen voor een concert onderdelen van een muziekstuk. ’s Nachts smeden hun hersenen die onderdelen samen tot één stuk: http://www.cell.com/neuron/abstract/S0896-6273%2804%2900540-9?cc=y

2 je assimileert: nieuwe woorden die geleerd hebt, zal je brein ’s nachts in zinnen gebruiken. Het zal ze onderbrengen bij woorden die je al langer kent. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20592221

3: je abstraheert je brein zal wetmatigheden ontdekken in wat je leert. Een kind dat “loopte” zegt, een logische fout.

Slaap is belangrijk voor topprestaties, geheugen, productiviteit, de immuun-functie en stemmingsregelingen. Zelfs een kleine onderbreking van een vast slaapritme heeft negatieve consequenties: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2586424/

Tot slot

Twee uitdrukkingen, een Engelse en een Nederlandse komen na het lezen van “een opgeruimde geest” in een ander daglicht te staan: “paying attention” en “er een nachtje over slapen”.

Geschreven door: Roeland Smeets, mediathecaris Barlaeusgymnasium
in Amsterdam