Kijkjes in de Keuken in Leeuwarden - terugblik

Donderdag 1 december brachten we een bezoek aan de collega's van Tresoar en de Fryske Akademy voor een Kijkje in de Keuken. Wij kunnen een bezoek aan deze instellingen en aan Leeuwarden in het algemeen van harte aanraden!

TRESOAR :  het informatiecentrum over Friesland

Hans Laagland, datamanager bij Tresoar in Leeuwarden, heet ons welkom. Hij geeft een presentatie over digitaal erfgoed & collectievorming.

Tresoar is een informatieinstelling en bevat een archief (Regionaal Historisch Centrum Friesland), is museum, heeft een bibliotheekfunctie met publicaties over Friese geschiedenis. In de open opstelling is een gedeelte van de collectie van het Mercator Europees Kenniscentrum voor Meertaligheid en Taalleren (Fryske Akademy) opgenomen.
Tresoar wil een kennisknooppunt zijn, ook digitaal.


De 11e faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen is gevestigd in Leeuwarden. Tresoar biedt studieruimte en heeft de openingstijden verruimd tot 22.00 uur ’s avonds.

Tresoar heeft een collectie van 50.000 publicaties over de klassieke oudheid, Griekse en Latijnse letterkunde. Dit is De Buma Bibliotheek, opgericht in 1876 uit een legaat van de Friese classicus Dr. Lieuwe Annes Buma (1796 – 1876). De Buma Bibliotheek organiseert samen met het Rijksmuseum van Oudheden jaarlijks de Week van de Klassieken.

RedBot is dé online plek waar de informatie te vinden over digitaal Fries erfgoed. Er is een groot project aan de gang waarbij een groot deel van het Fries cultureel erfgoed digitaal wordt gemaakt. Vanaf 2018 - en soms al eerder - kan iedereen online zoeken naar cultureel Fries erfgoed. Deze collectie wordt via Linked Open Data verbonden met andere platforms.

Het digitale archief van Friesland is ook ondergebracht bij Tresoar en werkt samen met het Nationaal Archief.

Het uitgangspunt bij collectievorming is: van Bezit naar Toegang en van Collectie naar Connectie. Voorbeeld hiervan is de Waddencollectie. De content wordt gedigitaliseerd. Er is een register van datasets. De collecties van verschillende instanties worden verbonden via een groepscatalogus en de content wordt beschikbaar gesteld via worldcat.org.

Tresoar zoekt samenwerking met instanties op het gebied van erfgoed en loopt voorop op het gebied van digitalisering.

Aansluitend hebben we een rondleiding gekregen en een aantal schatten uit de collectie kunnen bewonderen.

Marijke Rinkel

Fryske Akademy

Hans van de Velden, lid van het management team, heette ons heel hartelijk welkom bij de Fryske Akademy. De Fryske Akademy is in 1938 opgericht om wetenschappelijk onderzoek te doen naar de Friese taal, geschiedenis en cultuur. Informatieprofessionals zijn daarbij onontbeerlijk: zij ondersteunen de wetenschappelijke onderzoekers, doen beleidsvoorstellen en zorgen voor kennisverspreiding. Elly Albers is informatiespecialist bij Mercator Kenniscentrum, onderdeel van Fryske Akademy. Op haar laatste werkdag (!) voor haar pensionering als informatieprofessional gaf ze een overzicht van haar werkzaamheden: collectievorming, literatuuronderzoek, alerts, maken nieuwsbrief 'de Taalnijs fan Elly', datamanagement, auteursrecht, invoeren publicaties in Pure, bijhouden van een database van experts op het gebied van meertaligheid en Europese minderheidstalen, ondersteuning bij externe beoordelingen. Heel divers en heel herkenbaar! Voor de papieren boekencollectie wordt zeer nauw samengewerkt met Tresoar: de collectie is in langdurige bruikleen gegeven van Tresoar en via hun catalogus vindbaar. 

Elly Albers (foto: Marijke Mentink)

Elly Albers
(foto: Marijke Mentink)

Vier onderzoekers van de Fryske Akademy vertelden over hun onderzoek. 

Rixt van Dongera werkt bij Mercator Kenniscentrum. Sinds 2007 is dit een informatie- en onderzoekscentrum. Het onderzoek richt zich op meertaligheid in Europa, in beleid en in praktijk. Er worden bijvoorbeeld voor meer dan 40 talen regionale dossiers gepubliceerd. Mercator coordineert LangOER, een Europees project over het (mogelijke) gebruik van Open Educational Resources en Practices door minderheidstalen. Ander onderzoek richt zich bv. op sociale media en taalkeuze. 

Het promotieonderzoek van Evelyn Bosma richt zich op de cognitieve effecten van tweetaligheid: hebben kinderen die tweetalig zijn daar voordeel van? Sommige woorden in het Fries en het Nederlands overlappen in vorm en in betekenis – dat zijn cognaten. Bij 120 kinderen in Friesland is getest of zij cognaten makkelijker herkennen. 

Lexicograaf Hindrik Sijens vertelde over de geschiedenis van Friese woordenboeken. De Fryske Akademy verzamelde taalmateriaal in kaartenbakjes en daarmee werden woordenboeken samengesteld. O.a. het Woordenboek der Friese Taal, uitgegeven in 25 delen, tussen 1984 en 2011, ook online beschikbaar. Op Taalweb Frysk zijn hulpmiddelen voor het schrijven in het Fries beschikbaar, zoals Staveringshifker, een soort 'groen boekje', dat onder andere waarschuwt voor hollanismen. 

Peter van der Meer, onderzoeker en part-time informatiespecialist, presenteerde HISGIS, het Historisch Geografisch Informatiesysteem. De basislaag bestaat uit kadasterkaarten uit 1832, die kaarten zijn gedigitaliseerd en gevectoriseerd. Hierdoor kunnen andere kaarten worden toegevoegd als extra lagen, bijvoorbeeld kaarten met dorps- en stadsgrenzen, met middeleeuwse kerken en kerkgoederen. Niet alleen Friesland is beschikbaar, ook andere delen van Nederland zijn te bekijken.

Judith Gulpers